Verscholen op de Telegrafenberg in Potsdam staat de Einsteintoren. Oorspronkelijk gebouwd om de relativiteitstheorie van Albert Einstein te bewijzen, is het observatorium tegenwoordig een trekpleister voor iedereen die van architectuur, wetenschap en geschiedenis houdt .
Trouwens: Wist je dat het gezicht van Yoda uit Star Wars is gebaseerd op een mix van grimeur Stuart Freeborn en het gezicht van Albert Einstein? Als je zin hebt in meer Disney, neem dan eens hier een kijkje.
De Einstein-toren: een expressionistisch meesterwerk in naam van het onderzoek
De toren werd tussen 1919 en 1921 ontworpen door architect Erich Mendelsohn. Mendelsohns visionaire ontwerp brak volledig met de strenge, hoekige bouwstijlen van zijn tijd en koos in plaats daarvan voor vloeiende, organische vormen.
Eigenlijk zou het gebogen observatorium uit beton worden gegoten. Maar dat was destijds bouwtechnisch gezien een enorme uitdaging. Daarom bestaat een deel van de gevel stiekem uit gepleisterd baksteenmetselwerk. (Maak je geen zorgen, Erich, we vertellen het aan niemand!)
Toen Einstein de toren na de voltooiing bezocht, zou Erich Mendelsohn nerveus hebben gewacht op het oordeel van de natuurkundige. Na grondig te hebben gekeken, vatte Einstein zijn mening over de ongebruikelijke bouwstijl in één enkel woord samen: „Organisch!“
Hoe het bewijs van de relativiteitstheorie (voorlopig) mislukte
De toren ziet er niet alleen geweldig uit, hij had ook een concrete opdracht. De astronomen wilden hier de door Einstein ontwikkelde relativiteitstheorie definitief bewijzen door de voorspelde roodverschuiving van het zonlicht in het zwaartekrachtveld van de zon te meten.
Het hart van het observatorium is een 14 meter lange spectrograaf die tot in de kelder reikt. Een systeem van spiegels in de koepel vangt het zonlicht op en leidt het naar beneden. Daar wordt het licht opgesplitst in zijn spectrale kleuren om de roodverschuiving in het zwaartekrachtveld van de zon te meten.
Maar de missie mislukte. De uiterst gevoelige meetapparatuur werd zo verstoord door atmosferische storingen en zonnevlammen dat het duidelijke bewijs simpelweg niet kon worden geleverd.
Ook al was de eerste grote poging een flop, er wordt hier tot op de dag van vandaag onderzoek gedaan. Het Leibniz-Instituut voor Astrofysica in Potsdam gebruikt de toren voor zonneonderzoek en opleiding. Daarbij maken ze nog steeds gebruik van de hierboven beschreven uitgekiende techniek in de toren.
Wat je vandaag bij en in de Einsteintoren kunt verwachten
Overdag kun je het buitenterrein gratis betreden en het indrukwekkende bouwwerk van alle kanten op je in laten werken. Als je echter een kijkje wilt nemen in de optische laboratoria en het lenssysteem binnenin, moet je je van tevoren aanmelden voor een van de rondleidingen die één keer per maand worden georganiseerd door de Urania-Verein Potsdam.
🚗 Met de auto rijd je via de A115 tot aan de afslag Potsdam-Babelsberg, volg je de Nuthestraße richting „Wissenschaftspark Albert Einstein“ en parkeer je daar vlak bij de poort.
🚇 Met het openbaar vervoer neem je de RE1 of de S7 naar het centraal station van Potsdam en vanaf daar de bus 691 naar de eindhalte Telegrafenberg.
📍 Wetenschapspark Albert Einstein, Telegrafenberg, Potsdam
📆 Buitenbezichtiging overdag op elk moment; rondleidingen binnen op afspraak
⏳ ca. 45 minuten voor de wandeling over het terrein, rondleidingen duren 90 minuten
💵 Buiten is gratis; rondleidingen kosten normaal gesproken 12 €
ℹ️ Meer info en rondleidingen
