Als het om prehistorische zonneobservatoria gaat , denken de meesten meteen aan Stonehenge. Maar had je gedacht dat het oudste zonneobservatorium ter wereld midden in Saksen-Anhalt staat ? In het kleine dorpje Goseck ligt een ongeveer 7.000 jaar oude cirkelvormige gracht, die zelfs meer dan 2.000 jaar ouder is dan de piramides van Gizeh en zo’n 2.000 jaar vóór Stonehenge is ontstaan. Het verrassende: de „Cirkel van Goseck“ werd pas in 1991 ontdekt .
Hoewel Stonehenge ook niet tot de zeven wereldwonderen behoort, trekt het astronomische complex in Zuid-Engeland jaar na jaar miljoenen mensen uit de hele wereld aan . Geen wonder! De monumentale stenen bouwwerken zijn indrukwekkend.
Maar de in vergelijking daarmee bescheidenere houten constructie in de Saale-Unstrut-regio in Saksen-Anhalt is minstens net zo fascinerend en zeker een bezoek waard.
Ouder dan Stonehenge, maar tot 1991 verborgen
In 1991 ontdekte de luchtfoto-archeoloog Otto Braasch vanuit de lucht de zo’n 75 meter grote ‘cirkel van Goseck’ midden in een maïsveld. Na eerste onderzoeken in 1995 begonnen enkele jaren later de opgravingen. Daarbij legden archeologen een aarden wal, een greppel, twee houten palissaden en drie poorten bloot. Met behulp van de bewaard gebleven paalsporen reconstrueerden archeologen het complex getrouw naar het origineel en openden het in 2005 tijdens de winterzonnewende.
Terwijl Goseck millennia lang verborgen bleef en eerst gereconstrueerd moest worden, is Stonehenge nooit onzichtbaar geweest. Het wereldberoemde megalithische bouwwerk in het Zuid-Engelse graafschap Wiltshire fascineert de mensheid al duizenden jaren en wordt sinds de 19e eeuw door reizigers van over de hele wereld bezocht. De precieze astronomische functie ervan kon echter pas door modern onderzoek onomstotelijk worden bewezen. Daarvoor deden er talloze legendes de ronde over het bouwwerk.
In tegenstelling tot Stonehenge was de astronomische functie na de opgravingen bij Goseck al snel duidelijk.
Hoe kon Goseck worden geïdentificeerd als het oudste zonneobservatorium ter wereld?
Dat Goseck tegenwoordig geldt als het oudste zonneobservatorium ter wereld, hebben onderzoekers te danken aan twee belangrijke ontdekkingen. Met behulp van koolstofdatering van de dierlijke botten die in de cirkelgracht werden gevonden, hebben archeologen de leeftijd van het complex vastgesteld op ongeveer 4900 v. Chr. – dus zo’n 7.000 jaar geleden. Astronomen hebben vervolgens met de computer de baan van de zon in die tijd gereconstrueerd. Daaruit bleek: de twee zuidelijke poorten waren precies uitgelijnd op de zonsopgang en -ondergang tijdens de winterzonnewende. De mensen uit het neolithicum gebruikten het complex dus bewust om de hemel te observeren.
Wanneer kun je het Duitse Stonehenge van hout bezoeken?
Je kunt de cirkelgracht het hele jaar door 24 uur per dag bezoeken – hij is immers vrij toegankelijk en niet omheind. Als je je verder in de geschiedenis wilt verdiepen, is een rondleiding of een bezoek aan het informatiecentrum in kasteel Goseck zeker de moeite waard. Openbare rondleidingen worden van april tot oktober ’s middags aangeboden. Als je zin hebt in wat rust, is een bezoek bij zonsopgang of zonsondergang ideaal. Een echt hoogtepunt zijn bovendien speciale dagen zoals de zomer- of winterzonnewende, wanneer het complex zijn astronomische betekenis bijzonder indrukwekkend laat zien.
Zo kom je heel makkelijk van Berlijn naar Goseck
Het observatorium is goed aangegeven. Met de auto rijd je vanuit Berlijn via de A9 tot aan de afslag Weißenfels en vervolgens via de B87 naar Goseck. Op de wandelparkeerplaats kun je de auto gratis parkeren. Vanaf daar is het maar ongeveer tien minuten lopen. Met het openbaar vervoer is het ook heel eenvoudig. Neem de trein naar Halle of Weißenfels en vervolgens de bus naar Goseck. Vanaf de halte is het nog maar een korte wandeling naar het complex.
