Wat ooit een van de populairste attracties van Berlijn was, is tegenwoordig nog maar een schim van wat het ooit was. Van het vroeger zo geliefde zwemparadijs tot een van de meest succesvolle pretparken van de stad – talloze plekken die vroeger bruisten van het leven, zijn nu verlaten ‘lost places’. Terwijl de toekomst voor sommige van hen onzeker blijft, staan andere op het punt van een verrassende comeback. Daar hoort ook de legendarische Siemensbahn bij: wat er vandaag de dag uitziet als een vergeten spoorlijn midden in de dichte begroeiing, was ooit een van de belangrijkste vervoersprojecten uit de Berlijnse industriële geschiedenis.
Op 18 december 1929 werd de ongeveer 4,5 kilometer lange Siemensbahn tussen Jungfernheide en Gartenfeld geopend. Deze spoorlijn moest duizenden werknemers van het Siemens-concern snel en betrouwbaar naar hun werk brengen. Maar sinds september 1980 rijdt hier geen enkele reguliere passagierstrein meer. De natuur heeft grote delen van het spoor teruggewonnen, terwijl historische stations en viaducten steeds verder in verval raakten. Nu staat het monumentale traject op het punt om een comeback te maken: tegen eind 2029 wil de Deutsche Bahn het S-Bahn-verkeer weer oppakken.
Aan het begin van de 20e eeuw groeide Siemensstadt uit tot een van de belangrijkste industriële locaties van Berlijn. Al in 1924 had Siemens daar zo’n 45.000 mensen in dienst, waarvan er echter maar ongeveer 2.000 in de directe omgeving woonden. De meeste werknemers moesten dagelijks vanuit andere delen van de stad komen, wat gezien het groeiende personeelsbestand steeds meer een verkeersprobleem werd. Om de bereikbaarheid van zijn fabrieken te verbeteren, besloot Siemens in 1925 om een eigen sneltramverbinding aan te leggen. Tussen 1927 en 1929 ontstond er een traject van zo’n 4,5 kilometer, dat van station Jungfernheide via Wernerwerk en Siemensstadt naar Gartenfeld liep. Op 18 december 1929 werd de Siemensbahn uiteindelijk geopend. Het bijzondere hieraan was dat het industrieconcern de aanleg zelf financierde, terwijl de Deutsche Reichsbahn de exploitatie op zich nam. Op sommige momenten bracht de verbinding dagelijks wel 20.000 werknemers naar hun werk.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog raakte de Siemensbahn beschadigd door bombardementen. Ook de daaropvolgende ontmantelingen hadden een grote invloed op de dienstregeling. Hoewel sommige stukken na de oorlog weer berijdbaar waren, duurde het tot december 1956 voordat het hele traject weer dubbelsporig beschikbaar was. Het definitieve einde kwam in september 1980. Tijdens een staking van het personeel van de Deutsche Reichsbahn in West-Berlijn werd de dienst op de Siemensbahn stilgelegd. In tegenstelling tot sommige andere getroffen lijnen werd het verkeer daarna niet meer hervat. Wat begon als een onderbreking door de staking, groeide uit tot een decennialange stilstand.
Na 46 jaar zonder regulier personenvervoer moet de Siemensbahn nu grondig weer in gebruik worden genomen. De Deutsche Bahn is van plan om het monumentale traject in het kader van het infrastructuurproject i2030 te moderniseren en weer in het Berlijnse S-Bahn-netwerk op te nemen. Daarvoor moeten niet alleen de sporen worden vernieuwd, maar ook historische bruggen en viaducten worden gerenoveerd. Daarnaast komt er moderne seintechniek, nieuwe wissels en een barrièrevrije aanpassing van de drie buiten gebruik gestelde stations Wernerwerk, Siemensstadt en Gartenfeld. De historische staalconstructies moeten daarbij zoveel mogelijk behouden blijven en op een monumentvriendelijke manier worden gerestaureerd.
Volgens de huidige planning staan de eerste voorbereidende werkzaamheden gepland voor het najaar van 2026, terwijl de hoofdwerkzaamheden in 2027 van start moeten gaan. De heropening staat gepland voor eind 2029. Daarna moeten er op het traject om de tien minuten S-Bahn-treinen rijden. Of deze datum daadwerkelijk gehaald kan worden, hangt echter af van de verdere voortgang van de bouw.
