Als je de naam Lilienthal hoort, denk je aan zweefvliegtuigen, vleugels en de droom van het vliegen. Maar dat Otto Lilienthal en zijn jongere broer Gustav ook het eerste echte systeemspeelgoed ter wereld hebben uitgevonden, weten maar weinig mensen. Toch heeft hun speelgoed generaties kinderen gevormd.
Een kleine tip vooraf: als je zin hebt in de fascinerende wereld van LEGO, ga dan zeker eens langs bij Bricks of Wonder, dat ligt op slechts ongeveer 80 minuten met de trein vanuit Berlijn. Meesterbouwer Dirk Denoyelle heeft in Magdeburg een hele wereld opgebouwd!
De Anker-bouwsteenset: een uitvinding van Otto en Gustav Lilienthal uit 1880
Lang voordat LEGO in 1958 zijn noppen-buis-systeem liet patenteren, ontwikkelden de broers een bouwpakket van kleine, gestandaardiseerde blokjes. Kinderen konden er gebouwen op schaal mee bouwen: van blokken, zuilen, bogen, gevels en daken.
De blokjes bestonden uit kwartszand, krijt en lijnolie en waren er in de kleuren rood, geel en blauwgrijs. In 1880 verkocht Gustav het idee aan de fabrikant Friedrich Adolf Richter uit Rudolstadt, die er een imperium mee opbouwde. Vanaf 1895 werden de sets verkocht onder de naam „Anker-bouwsteenset”, een exporthit tot ver in de 20e eeuw.
Een revolutionair principe: wat systeemspeelgoed zo bijzonder maakt
Alle onderdelen volgden een gemeenschappelijk maatsysteem, konden naar believen worden gecombineerd en met elke nieuwe aankoop worden uitgebreid. Zo ontstond uit een klein doosje beetje bij beetje een heel kasteel.
Precies deze logica zit tot op de dag van vandaag in elke bouwsteenset (LEGO, Playmobil, fischertechnik). Er wordt verteld dat grootheden als Walter Gropius en Albert Einstein met Anker-stenen zouden hebben gespeeld.
Van de kinderkamer naar de stad
nam Gustav Lilienthal het bouwen op kleine schaal serieus. Als architect en sociaal hervormer wilde hij betaalbare en tegelijkertijd mooie woonruimte creëren. In Berlijn-Lichterfelde ontstonden volgens zijn plannen sprookjesachtige huizen met torentjes, erkers en kantelen, de „Lilienthal-kastelen”. Als je daar gaat wandelen, zie je de Anker-bouwdoos op groot formaat: speels, eigenzinnig en verrassend modern.
Otto, de vlieger
Otto Lilienthal legde zich ondertussen toe op het vliegen. Met zijn zweefvliegtuigen was hij de eerste mens die herhaaldelijk lange afstanden aflegde. Op 9 augustus 1896 stortte hij neer op de Gollenberg bij Stölln en stierf de dag erna in Berlijn. Hij inspireerde onder andere de gebroeders Wright.
Berlijnse uitvindersgeest tot op de dag van vandaag
Het verhaal van de Lilienthals laat zien hoe nauw techniek, spel en architectuur in Berlijn met elkaar verweven waren. Als je meer wilt weten, kun je een bezoek brengen aan het Otto-Lilienthal-Museum in Anklam, het Lilienthal-gedenkteken op de Gollenberg + de Lady Agnes in Stölln of de Fliegerberg in het Lilienthalpark.
Trouwens: Anker-bouwstenen bestaan nog steeds. We hebben op hun website het meest waanzinnige project voor je uitgezocht, dat bijna 2400 onderdelen telt en meer dan 30 kg weegt.
