Steden ontwikkelen zich voortdurend en dus worden gebouwen noodgedwongen verlaten zodra ze hun nut verliezen. Maar sloop of onderhoud is vaak te duur of te omslachtig, waardoor veel gebouwen langzaam aan verval worden overgelaten. Aan de eenzaamheid van deze zogenaamde verloren plekken kwam echter een einde, vooral door de urban explorer-beweging (Urbex) die sinds een paar jaar opkomt, vooral in Berlijn. Deze beweging geeft de vervallen gebouwen een nieuwe betekenis, onderzoekt en verkent ze en versiert ze met graffiti. Het resultaat zou je anarchistische musea kunnen noemen, die door gelijkgestemden worden beheerd en bezocht. We laten je een paar van de bekendste verloren plekken van Berlijn zien – vooral met Halloween zorgen ze voor een heel bijzondere sfeer!
Waarschuwing
Houd er rekening mee dat we niemand actief aanraden om op een Urbex-tour te gaan. Vaak begeef je je tijdens een ontdekkingstocht op glad ijs, omdat het niet altijd duidelijk is of een gebouw betreden mag worden. Vooral als het duidelijk afgesloten is. Wees daarom voorzichtig en houd rekening met mogelijke gevolgen!
Daarnaast zijn er nog enkele algemene gedragsregels die je in gedachten moet houden:
- Laat niets achter
- Vandalisme en diefstal zijn not done!
- Neem geen risico’s – de gebouwen zijn vaak bouwvallig.
- Wees voorzichtig en respectvol. Sommige Lost Places worden bewaakt, andere worden in de gaten gehouden door buren.
- Deel geen specifieke adressen van de locaties.
Lost Places in Berlijn: klassiekers
De Teufelsberg met afluisterstation | Afbeelding: Shutterstock
Als een van de bekendste verloren plekken van Berlijn verdient de Teufelsberg duidelijk de eerste plaats op onze lijst. Het gebied rond het voormalige afluisterstation is om allerlei redenen best eng – en niet alleen vanwege de naam. Oorspronkelijk was hier namelijk helemaal geen berg, maar de ruwbouw van de faculteit Wehrtechnik van de nazi’s, die echter nooit werd voltooid. Na de bevrijding van het nationaalsocialisme werd het gebouw opgeblazen en ontstond uit het puin een van de vele puinbergen van het naoorlogse Berlijn. Er zouden hier maar liefst 15.000 verwoeste huizen begraven liggen – samen met de verhalen van duizenden Berlijners die er ooit woonden. Van 1957 tot 1990 gebruikten de geallieerden het complex eerst als afluisterstation en later voor luchtverkeersleiding. Daarna werd het om kostenredenen verlaten – en raakte het in verval. Tegenwoordig is de Teufelsberg zowel een verloren plek als een hippe hotspot: tijdens rondleidingen kun je het terrein verkennen, terwijl je tussen street art, ruïnes en antennekappen technofeesten en kunsttentoonstellingen kunt beleven in Europa’s grootste openluchtgalerie met meer dan 400 kunstwerken.
Het betoverde kasteel
Op slechts ongeveer 1,5 uur rijden van Berlijn ligt in het Brandenburgse bos de kasteelruïne Hohenlandin – een sfeervolle verloren plek. Het ooit zo prachtige landhuis in Engelse Tudorstijl raakte na onteigening, leegstand en branden in verval en veranderde in een overwoekerde ruïne. Tegenwoordig mag je het gebouw meestal niet betreden vanwege instortingsgevaar, maar de mystieke muren en het verwilderde park maken de plek tot een bijzonder sfeervolle bestemming voor een uitstapje.
Een verlaten hoogbeveiligd laboratorium
Foto: Shutterstock
De Mäusebunker is een van de meest bijzondere verloren plekken van Berlijn – een enorm betonnen gebouw dat eruitziet alsof het uit een dystopie komt. Ooit was het een streng beveiligd laboratorium van het Charité-ziekenhuis, waar decennialang op meer dan 16.000 m² dierproeven werden uitgevoerd – streng afgeschermd en geheim. Tegenwoordig staat het gebouw onder monumentenzorg en geldt het als een icoon van het late Duitse brutalism. De puntige muren, massieve betonnen oppervlakken en ventilatiebuizen geven het een griezelige, bijna futuristische uitstraling. Van laboratorium tot monument – de Mäusebunker is een plek die fascineert, beklemmend is en architectuurgeschiedenis ademt. En wie meer wil weten over de geschiedenis – het volledige artikel over de Mäusebunker vind je hier!
Het spookconsulaat
Ambassade in Villa Garbáty in Berlijn-Pankow (1987) / Bundesarchiv, Bild 183-1987-0130-316 / Foto: Schneider / CC-BY-SA 3.0
Het Bulgaarse spookconsulaat – spionnen, tunnels en geheimen uit de Koude Oorlog: dit verlaten consulaat in Berlijn-Pankow, gebouwd in 1970, werd door de Stasi gebruikt om vluchtelingen te volgen – inclusief een geheime tunnel die pas in 2023 werd ontdekt. Ooit was het een diplomatieke vertegenwoordiging, maar tegelijkertijd ook een geheime spionagepost midden in de DDR. Tegenwoordig staat het vervallen gebouw op de monumentenlijst en herinnert het als een van de meest mysterieuze Lost Places van Berlijn aan de schaduwkanten van de Koude Oorlog. Wil je meer weten over de verborgen geschiedenis en de spectaculaire ontdekking van de tunnel? Lees dan hier het hele artikel!
Beelitz-Heilstätten
Foto: Shutterstock | Nicole Kwiatkowski
Onze tweede vermelding is zeker ook al bekend bij veel Berlijners. De Heilstätten liggen namelijk op slechts een uur rijden met de auto of trein buiten de stad. In het verder idyllische bosgebied vind je de overblijfselen van een ooit majestueus en toch enigszins griezelig complex, dat werd gebruikt als kuuroord voor longaandoeningen en als sanatorium. Met de destijds nog uiterst barbaarse methoden voor de “behandeling” van psychisch zieken, kun je je snel voorstellen wat er ooit binnen deze muren plaatsvond.
Als dat nog niet griezelig genoeg is, hoef je alleen maar naar de vervallen gebouwen te kijken, die een enorm griezelige uitstraling hebben. Sinds 2015 hoef je niet meer in te breken om een kijkje te nemen. Sindsdien is er namelijk een 700 meter lang boomkroonpad dat je door de toppen van het bos rondom het gebouw leidt en je zo een geweldig uitzicht biedt zonder dat je je nek hoeft te breken. Ben je nieuwsgierig geworden? Hier vind je meer info over de geschiedenis van de sanatoria – en welke wereldberoemde film hier is opgenomen!
Stasi-hotel
Het hotel dat er nooit een werd: de val van de DDR kwam voordat het gebouw af was. Het huis, ook bekend als MfS-vakantiehuis Buchheide, moest de staatsagenten wat rust bieden tussen hun afluisteracties en manipulaties door. Daarom moest het naast 180 slaapkamers ook worden uitgerust met een zwembad, een sauna, een bar en een bowlingbaan. In plaats van de geplande spionnen-spa heeft zich hier een heel eigen ecosysteem ontwikkeld. De natuur heeft het terrein heroverd – dat blijkt onder andere uit de bomen die zich een weg banen door de lege verdiepingen.
Natuurpark Südgelände
Het Südgelände in Schöneberg is waarschijnlijk de makkelijkst te ontdekken verloren plek op deze lijst. Het voormalige station is in de loop der jaren een natuurgebied geworden – en daarom zijn sommige delen niet toegankelijk. Naast de spoorlijnen die al jaren niet meer worden gebruikt, zijn er ook een spoorwegdepot en een watertoren te bezichtigen. De stoomlocomotief is uiteindelijk een van de populairste fotomotieven van het Südgelände.
Instituut voor Anatomie
De perfecte setting voor een horrorfilm is het voormalige Instituut voor Anatomie van de FU Berlin, dat in 1949 hierheen werd verplaatst. Nadat de medische faculteiten van de Berlijnse universiteiten in 2003 werden samengevoegd, verloor het gebouw zijn officiële functie. Vooral de leslokalen voor pathologie in de kelder zijn hier griezelig. Daar staan namelijk oude snijtafels en koelkasten voor proefpersonen.
Kinderziekenhuis Weißensee
Zoals je op de foto hierboven kunt zien, scoort deze verloren plek op de vervalschaal veel beter dan de vorige plekken op deze lijst. Toch laat het duidelijk zien hoe de tand des tijds aan een ooit hypermodern instituut knaagt en vormt daarmee een bitterzoet memento mori. De modernste technologie, een park voor frisse lucht en zelfs een eigen boerderij voor de melkvoorziening maakten het gebouw tot de trots van Weißensee. Nadat het in 1997 werd gesloten, werd het een topbestemming voor urban explorers. Meer over dit verlaten ziekenhuis – en waarom het ook bekend staat als zombieziekenhuis – lees je hier!
Ballhaus Grünau
Foto: @faribeault
Hier klinkt al lang geen muziek meer! In 1890 was het Ballhaus Riviera in Grünau het equivalent van het huidige Berghain. In het Ballhaus Riviera kon je het hele jaar door dansen en feesten. Vooral nadat de Olympische Zomerspelen van 1936 de locatie een nieuwe impuls hadden gegeven. Maar aan alles komt een einde en sinds de sluiting van het Ballhaus in 1990 is de piano niet meer dan een ongestemde stofvanger.
Lucht- en zwemparadijs Blub
Blub, blub, blub. Ook dit voormalige recreatiecentrum is ten onder gegaan. Maar in zekere zin draagt het nog steeds bij aan vrije tijd en plezier. Een reactie die we op internet vonden, vertelde bijvoorbeeld dat Blub tijdens de coronacrisis een populaire plek was voor raves! Oorspronkelijk was het zwemparadijs in Britz gesloten vanwege rattenplagen en onhygiënische omstandigheden. Daarbij kwam nog het enorme instortingsgevaar na meerdere branden.
Iraakse ambassade
Een van de meest beruchte Lost Places in Berlijn is de voormalige Iraakse ambassade in Niederschönhausen, die in 1991 werd achtergelaten toen de laatste Iraakse ambassadeurs Duitsland verlieten. Volgens de officiële wetgeving is dit gebouw trouwens nog steeds eigendom van de Iraakse staat, omdat ambassadegebouwen een eeuwigdurend gebruiksrecht hebben. Tot op de dag van vandaag doen er veel controversiële verhalen de ronde over de verlaten ambassade: was het ooit een toevluchtsoord voor terroristen? Werden hier vertrouwelijke documenten van Hussein bewaard? Dat zullen we waarschijnlijk nooit te weten komen, maar het mysterie blijft bestaan en trekt tot op de dag van vandaag urban explorers aan die het raadsel willen oplossen.