De architectuur en het gebouw lijken op iets uit een dystopie: brutalistisch, afschrikwekkend, militair – deze iconische verloren plek in Berlijn lijkt op een ruimteschip of een geheim onderzoeksstation. Taps toelopende muren, massieve betonnen oppervlakken en opvallende ventilatiebuizen zijn het bewijs van een visuele extremiteit die nergens anders in Berlijn te vinden is. De zogenaamde Mäusebunker is niet alleen een indrukwekkend monument in de hoofdstad – het heeft ook internationale aandacht getrokken. De reden hiervoor is de opvallende architectuur, die wordt beschouwd als een uitstekend voorbeeld van het late brutalisme.
Een vervallen sanatorium buiten Berlijn diende als decor voor de film “The Pianist” vanwege het mysterie, maar deze locatie tilt het naar een hoger niveau in termen van mysterie. Een hele verboden stad – ook wel bekend als “Klein Moskou” – die jarenlang van de kaart is geveegd, kan de verloren-plaats-charme niet zo indrukwekkend belichamen als de Muisbunker. Ontdek hier hoe geschiedenis, architectuur en sfeer een ongeëvenaarde combinatie vormen!
Mysterieus verleden
Net als het ICC Congrescentrum in Berlijn staat de Mäusebunker op de monumentenlijst en is het niet vrij toegankelijk, behalve voor speciale evenementen. Onlangs vond hier het Festival for Urban Wellbeing plaats en was het terrein tijdelijk geopend voor bezoekers van 12 tot 22 september. Workshops, optredens, lezingen, joggen, minigolf en kookevenementen vonden allemaal plaats op het terrein, dat gratis te verkennen was. Wat de locatie zo bijzonder maakt is niet alleen het uiterlijk, maar ook de geschiedenis als streng beveiligd laboratorium.
Decennialang werden hier dierproeven uitgevoerd onder extreme veiligheidsmaatregelen – afgesloten, met ondergrondse toevoersystemen, speciale ventilatiesystemen en verzegelde deuren. De steriele binnenarchitectuur doet denken aan een geheim bunkerlaboratorium en lange tijd wist het publiek nauwelijks wat er zich in het monumentale gebouw afspeelde. Het gebouw stond eerst officieel bekend als de “Centrale Dierenlaboratoria van de Vrije Universiteit Berlijn” en vanaf 2003 als het “Onderzoekscentrum voor Experimentele Geneeskunde” van de Charité. Het werd gebouwd tussen 1971 en 1981 – een bouwperiode van meer dan tien jaar, die niet in de laatste plaats werd gekenmerkt door structurele en sociale controverses. In de decennia daarna werd de faciliteit continu gebruikt – als een van de grootste dierproevenlaboratoria in Europa.
De afmetingen zijn schrikbarend: er mochten wel 45.000 muizen, 20.000 ratten, 5.000 gerbils, 5.000 hamsters, 1.000 cavia’s en andere dieren zoals konijnen, varkens, schapen, kikkers en kippen worden gehouden. Naar schatting zijn er in de loop der jaren in totaal meer dan een miljoen dieren in de muizenbunker gehouden en gebruikt voor experimenten. De dierenboerderij werd in de zomer van 2020 gesloten en sindsdien staat het gebouw helemaal leeg. De muizenbunker staat sinds mei 2023 op de monumentenlijst.
Huidig gebruik en toekomstplannen
De Muizenbunker is geëvolueerd van een afgesloten zwaarbeveiligd laboratorium tot een van de belangrijkste monumenten van de stad. Het is meer dan alleen een verloren plek – het is een monumentaal kunstwerk van beton, een historische plek vol ethische breuken en een symbool van de spanning tussen moderniteit, ontheemding en de herinneringscultuur.
Fotografen, stedelijke ontdekkingsreizigers, architectuurfans en kunstenaars komen van over de hele wereld om deze buitengewone plek te ontdekken. Als onderdeel van het zogenaamde “Mäusebunker modelproces” worden momenteel ideeën verzameld voor een verbouwing in overeenstemming met de erfgoedvereisten – bijvoorbeeld als evenementenlocatie, culturele ruimte of experimenteel centrum. De tentoonstelling “Suddenly Wonderful” in de Berlijnse Galerie heeft al visionaire concepten gepresenteerd voor de toekomst van grote gebouwen uit de jaren 1970.
De Mäusebunker is niet alleen een uitstekend voorbeeld van Brutalisme op zijn hoogtepunt, maar ook een zeer controversiële plek – technisch indrukwekkend, emotioneel geladen en vol toekomstpotentieel. Wie weet wat er van terecht zal komen? Per slot van rekening is een voormalig afluisterstation van de NSA er ook in geslaagd om de grootste openluchtgalerie voor straatkunst van Europa en een van de meest bijzondere technotempels van Berlijn te worden.