Berlijn, 1927. De jonge toneelstudent Harry Frommermann heeft een plaat van de Amerikaanse Revelers gehoord en is helemaal onder de indruk: zoiets zou er ook in het Duits moeten zijn, een vocaal ensemble dat klinkt als een heel orkest.
Hij plaatst een advertentie in de krant en zoekt zangers – en dan alleen de allerbesten. Na een flink aantal audities staat de bezetting vast: Ari Leschnikoff, Roman Cycowski, Erich A. Collin, Robert Biberti en aan de piano Erwin Bootz. Er wordt gerepeteerd in het appartement van Frommermann in Friedenau.
Van de woonkamer naar de schijnwerpers
In 1928 komt de doorbraak in het Großes Schauspielhaus (zie fotofragment hierboven), het latere Friedrichstadt-Palast. Vanaf dat moment gaat het steil omhoog. Het publiek is dol op de mix van zang en humor: vijf stemmen imiteren trompet, trombone en drums, met daarbij een piano, een knipogende tekst en perfect zittende frakken.
Hits als „Veronika, der Lenz ist da“, „Wochenend und Sonnenschein“ of „Mein kleiner grüner Kaktus“ zijn op elke radio te horen. De platen worden miljoenen keren verkocht, gevolgd door filmrollen en tournees door Europa en de VS. Fans, sterrencultus, een zorgvuldig opgebouwd imago – je mag het gerust zeggen: dat was Duitslands eerste boyband.
Het plotselinge einde
Maar het geluk duurt maar een paar jaar. Drie van de zes leden zijn joods of van joodse afkomst: Frommermann, Cycowski en Collin. Na 1933 wordt de situatie voor hen steeds bedreigender, optredens worden verboden en in 1934 is het in Duitsland definitief afgelopen.
De drie niet-joodse leden – Biberti, Bootz en Leschnikoff – blijven in Duitsland en gaan verder met nieuwe zangers, als „Meistersextett“, vanaf 1935 zelfs met de door de autoriteiten goedgekeurde toevoeging „früher Comedian Harmonists“.
Voor de uitgeslotenen is dat verraad: de gezamenlijke naam, waarvoor ze allemaal hebben gewerkt, leeft zonder hen voort, en dat uitgerekend in het land dat hen heeft verdreven.
Pogingen tot een nieuwe start
Frommermann, Cycowski en Collin (zie foto hierboven) vluchten naar Wenen en proberen een nieuwe start te maken. Samen met een nieuwe pianist, een nieuwe bas en een nieuwe tenor richt Frommermann de „Comedy Harmonists“ op, die tot 1941 de wereld rondtoeren, totdat de oorlogsverklaring van de VS hen in New York inhaalt.
Maar geen van de twee opvolgende gezelschappen kan de oude glans evenaren: de magie van deze zes stemmen is onvervangbaar. Hoe diep de breuk zit, blijkt nog decennia later, wanneer Biberti en Frommermann voor de rechter ruzie maken over het auteurschap van de groep.
En vandaag?
Dit verhaal heeft Berlijn nooit helemaal losgelaten. In 1997 bracht de film van Joseph Vilsmaier het zestal weer terug in het collectieve geheugen, en tot op de dag van vandaag worden hun liedjes gezongen, gecoverd en geciteerd.
Wie door Friedenau slentert (misschien in de voetsporen van een andere grootheid) of langs de Friedrichstraße loopt, beweegt zich door de coulissen van dit verhaal – en neuriet misschien al mee met ‘De kleine groene cactus’.
Ben je benieuwd naar de geschiedenis van de Comedian Harmonists? We hebben hun verhaal in beeld en tekst samengevat in deze Instagram-post:
