In 1993 won de beroemde architect Hans Kollhoff de stedenbouwkundige ideeënwedstrijd voor de Alexanderplatz in Berlijn-Mitte: hij wilde het hart van de herenigde hoofdstad omtoveren tot een „mini-Manhattan“.
Het ambitieuze masterplan voorzag in 13 wolkenkrabbers die tot 150 meter hoog in de Berlijnse lucht zouden reiken. Hier zou een stedelijk centrum ontstaan dat visueel geïnspireerd was op de Amerikaanse art-decostijl uit de jaren twintig .
Het masterplan van Hans Kollhoff: een vleugje New York in Berlijn
Het ontwerp van Kollhoff was een radicaal tegenvoorstel voor de socialistische esthetiek en de stedenbouwkundige littekens van de deling. Hij liet zich inspireren door de iconische wolkenkrabbers van Noord-Amerika, zoals het Rockefeller Center.
Met strakke, klassiek geproportioneerde stenen gevels, trapvormige toppen en een enorm dichte bebouwing moest de Alex een grootstedelijke uitstraling krijgen. Naast het creëren van kantoorruimte ging het Kollhoff om een nieuw, trots levensgevoel voor Berlijn, dat architectonisch moest aansluiten bij de mythe van de Gouden Jaren Twintig.
De architectuur van Kollhoff is weliswaar prachtig, maar lijkt in Berlijn een beetje misplaatst. Ondanks al die schoonheid wordt de omgeving van Kollhoffs architectuur gekenmerkt door bodemafdichting, leegte en identiteitsloosheid, zoals je kunt zien bij de Leibniz-colonnades en de Potsdamer Platz (Kollhoff-Tower).
Waarom de wolkenkrabber-visie vastliep
Ondanks de aanvankelijke euforie na de val van de Muur haalde de economische realiteit de hoofdstad al snel in. Een gebrek aan investeerders, een overaanbod aan kantoorruimte in de jaren ’90 en de beruchte financiële problemen van Berlijn zorgden ervoor dat het masterplan voorlopig in de la verdween.
Bovendien verzette de Berlijnse bevolking zich tegen zo’n skyline-bebouwing in het historische centrum. In plaats daarvan bepaalden decennialang stilstand, tochtige open plekken en provisorische bouwwerken het beeld rond de Alexanderplatz. Yay!
Dromen van investeerders in plaats van de wil van de burgers: de huidige realiteit bij de Alex
Vandaag de dag zouden er op de Alexanderplatz toch wolkenkrabbers de lucht in moeten schieten – waaronder de Alexander Tower (Monarch) of de wolkenkrabber van Covivio. Deze gebouwen hebben – in ieder geval qua uiterlijk – niets gemeen met de elegante visie van Kollhoff.
In de jaren ’90 was er tenminste nog een esthetisch samenhangend plan. Tegenwoordig worden er nietszeggende gebouwen van glas en beton neergezet. In plaats van betaalbare woonruimte komen er hotels, luxeappartementen en kantoorruimtes.
Je moet wel toegeven: de architectuur van Kollhoff was honderd keer beter dan het alternatief. Maar ook zijn project zou geen verlichting hebben gebracht voor de gewone man . Want dat zou ‘Mini-Manhattan’ juist zijn geweest: een Mini-Manhattan.
