De meesten weten dat Brandenburg veel natuur en cultuur te bieden heeft. Van ongerepte boslandschappen tot indrukwekkende barokke kastelen – voor een time-out van de drukte van de grote stad zijn er hier meer dan genoeg mogelijkheden. Maar slechts weinigen kennen de verborgen natuurparadijzen, die met heldere meren en bijzondere landschapsvormen bijna aan verre oorden doen denken en je het gevoel geven dat je helemaal niet meer in Brandenburg bent. Vandaag hebben we weer zo’n plek voor je: het natuurparadijs Grünhaus ligt ten zuiden van Finsterwalde in Neder-Lausitz en behoort tot de meest bijzondere landschappen van Brandenburg – juist omdat het niet op de klassieke manier is ontstaan.
Het gebied van ongeveer 2.200 hectare ligt in Zuid-Brandenburg en is ontstaan op voormalige bruinkooldagbouwmijnen die in 1991 werden gesloten. Vanuit Berlijn ben je er in ongeveer 1,5 tot 2 uur. Vroeger was het gebied een kaal mijnlandschap, volledig omgewoeld voor de winning van bruinkool. Tegenwoordig wordt hier bewust afgezien van klassieke renaturatie. In plaats daarvan wordt de natuur aan haar lot overgelaten – een aanpak die procesbescherming wordt genoemd. Het resultaat is een landschap dat tegelijkertijd doet denken aan een woestijn, heidelandschap en merenlandschap. Afvalheuvels, binnendunes, kleine meren en uitgestrekte, open vlaktes bepalen het beeld.
Het bijna onwerkelijke uiterlijk ontstaat door voedselarme bodems, extreme terreinstructuren en minimale menselijke ingrepen. Zo ontstaat een gevarieerde mozaïek van de meest uiteenlopende leefgebieden. Het gebied is vooral indrukwekkend in de nazomer: dan bloeit de heide en hult het landschap zich in paarse tinten – een decor dat eerder aan Scandinavië doet denken, terwijl zanderige vlakten hier en daar bijna woestijnachtig aandoen.
Ook de dierenwereld is opmerkelijk: meer dan 3.000 soorten hebben hier een leefgebied gevonden , waaronder de zeldzame hop, grote zwermen kraanvogels in de herfst en zelfs zeearenden. Zelfs wolven zijn al in de regio waargenomen. Veel van deze soorten gelden elders als zeldzaam of zijn daar al lang verdwenen.
Tot de landschappelijke hoogtepunten behoren de zogenaamde Heideseen, die zijn ontstaan uit voormalige dagbouwputten, uitgestrekte heidelandschappen, open zandvlaktes en jonge dennen- en berkenbossen. Over het geheel genomen doet de omgeving minder denken aan Brandenburg en meer aan een mix van IJsland, Scandinavië of zelfs een postindustrieel maanlandschap.
Lange tijd was het gebied volledig afgesloten. Inmiddels zijn er echter geselecteerde panoramapaden toegankelijk, onder andere met startpunten vlakbij de L60 bij Lichterfeld. Toch blijft een groot deel van het gebied bewust onaangeroerd en beschermd. Het natuurparadijs Grünhaus is geen klassieke natuur, maar een landschap in verandering – en tegelijkertijd een van de grootste wildernisontwikkelingsgebieden van Duitsland.
