We lopen door de Yva-boog tussen de Hardenbergstraße en de Kantstraße, onder het trambrugviaduct door. De naam van deze doorgang is vernoemd naar een van de belangrijkste Berlijnse fotograafsters van de 20e eeuw.
Else Ernestine Neuländer werd op 26 januari 1900 in Kreuzberg geboren. Ze was de jongste van negen kinderen uit een joods gezin. Toen ze 12 was, stierf haar vader; haar moeder hield het gezin boven water als hoedenmaakster.
Na een opleiding (waarschijnlijk bij de Lette-Verein) en een korte stage bij Filmatelier, waar ze leerde omgaan met licht, opende ze in 1925 op slechts 25-jarige leeftijd haar eigen studio vlakbij de Kurfürstendamm. Haar artiestennaam: Yva.
Yva: de fotografe die Berlijn leerde dromen
Het succes kwam snel. Yva fotografeerde mode, portretten en reclame; haar foto’s verschenen in de „Berliner Illustrirte Zeitung“ en in „Die Dame“. Tijdelijk had ze 10 medewerkers in dienst. Een onderneemster in een door mannen gedomineerde branche.
Haar kenmerk waren dubbele belichtingen en overgangen, waarmee ze kousen, hoeden en vrouwenbenen omtoverde tot zwevende droombeelden. De foto „Achtervolging“ (zie linksonder) doet denken aan de expressionistische filmwerelden van Fritz Lang.
Met de machtsovername in 1933 begon het einde. In 1934 trouwde Else Neuländer met de koopman Alfred Simon, die de commerciële leiding van het atelier op zich nam; in datzelfde jaar verhuisde de studio naar de Schlüterstraße 45.
Maar de druk op joodse ondernemers nam toe. In 1936 moest ze haar bedrijf overdragen aan haar vriendin, de kunsthistorica Charlotte Weidler, om verdere pesterijen te ontlopen. In dat jaar begon ook een jonge man bij haar in de leer: Helmut Newton, die later een wereldster in de modefotografie werd en Yva prees als een belangrijke inspiratiebron.
De dood en de nagedachtenis aan Yva
De Reichskulturkammer trok in het huis aan de Schlüterstraße. Op 1 juni 1942 arresteerde de Gestapo Else en Alfred Simon; op 13 juni werden ze allebei gedeporteerd, richting Majdanek of Sobibor. Het wordt als waarschijnlijk beschouwd dat ze kort daarna zijn vermoord; officieel werden ze op 31 december 1944 dood verklaard.
Haar naam stond lange tijd alleen als voetnoot in de biografie van haar beroemde leerling. Daar komt nu verandering in. Wie haar sporen wil volgen, begint bij de Yva-bocht en loopt naar de Schlüterstraße 45, waar sinds 2005 struikelsteenjes aan het echtpaar herinneren. Daar sta je voor het huis waar een vrouw haar werk verdedigde – en voor de vraag hoeveel Berlijn heeft verloren.
