Een man rent een heuvel af, boven hem spreiden zich enorme vleugels uit. Zachtjes herhaalt hij zijn mantra: „Er moeten offers worden gebracht.“ Dan verliest hij de grond onder zijn voeten.
Deze vlucht, op een warme zondag in augustus 1896, zou de laatste van Otto Lilienthal zijn. Terwijl een zonnestraal onder zijn vleugels schiet en hij in een neerwaartse spiraal naar de grond stort, ziet hij zijn leven aan zich voorbijgaan.
Het leven van Otto Lilienthal: een pacifist droomt van vliegen
Lilienthal wordt in 1848 in Anklam geboren. Na een stage bij de machinefabriek Schwartzkopff studeert hij vanaf 1867 aan de Berlijnse vakacademie. Later richt hij een machinefabriek op. (Een van de eerste bedrijven met winstdeling voor de medewerkers!)
In 1878 trouwt hij met Agnes Fischer. Het stel krijgt vier kinderen en deelt de liefde voor kunst en muziek. Maar een andere hobby houdt Otto in zijn greep. Samen met zijn broer Gustav observeert hij vogels, vooral ooievaars. Ze onderzoeken hoe vleugels lift genereren.
Je komt tot het inzicht dat gewelfde oppervlakken gunstige aerodynamische eigenschappen hebben. Otto Lilienthal publiceert zijn onderzoek in 1889 in het boek „Der Vogelflug als Grundlage der Fliegekunst“.
Studeren is niet meer genoeg: Lilienthal stort zich van de berg
In Lichterfelde, destijds nog buiten Berlijn, laat hij in 1894 een ongeveer 15 meter hoge vliegheuvel aanleggen. De heuvel maakt starts in verschillende windrichtingen mogelijk en ligt vlak bij zijn woning. De heuvel in het huidige Lilienthalpark bestaat nog steeds.
Eerst volgen er sprongen, vanaf 1891 glijvluchten bij Derwitz bij Potsdam, later pogingen in Steglitz en de Rhinower Bergen. Zijn verste vluchten halen zo’n 250 meter. Lilienthal stuurt door zijn lichaamsgewicht te verplaatsen.
Tussen 1891 en 1896 maakt hij meer dan 2.000 zweefvluchten. Een cyclus van metingen, reconstructies en onvermoeibare tests. Lilienthal bewijst dat mensen met een vliegtuig herhaaldelijk door de lucht kunnen zweven.
De droom wordt een filosofie
In een brief aan de sociaal-ethicus Moritz von Egidy, die door het Lilienthal-Museum op januari 1894 wordt gedateerd, beschrijft hij een toekomst waarin vliegen landen met elkaar verbindt en volkeren verzoent. Grenzen zouden hun betekenis verliezen; mensen zouden elkaar makkelijker kunnen ontmoeten.
Zijn hoop reikt tot aan de „eeuwige vrede“. Voor Otto Lilienthal horen uitvindingen en maatschappelijke verbetering bij elkaar. Al snel ontstaan er naast stoommachines in zijn fabriek ook vliegmachines, die hij aan geïnteresseerden in binnen- en buitenland verkocht.
Otto Lilienthals laatste vlucht en zijn nalatenschap
Lilienthal hoefde niet mee te maken hoe de vruchten van zijn werk tijdens de Eerste Wereldoorlog werden omgebouwd tot moordmachines. Op 9 augustus 1896 stort Lilienthal op de Gollenberg bij Stölln neer vanaf een hoogte van zo’n 17 meter. De volgende dag stierf hij in Berlijn op 48-jarige leeftijd. Agnes verloor haar man, de kinderen hun vader. De uitspraak „Er moeten offers worden gebracht“ siert het monument op de plek van de val.
Zijn dood zet Wilbur Wright ertoe aan zich intensiever met het vliegen bezig te houden. Zeven jaar later slagen de gebroeders Wright erin een bestuurde gemotoriseerde vlucht te maken. In 1909 demonstreert Orville Wright zijn vliegkunsten op het Tempelhofer Feld in Berlijn.
In 1988 wordt Tegel, de belangrijkste luchthaven van Berlijn, omgedoopt tot „Otto Lilienthal“. Zijn naam blijft zo decennialang in het collectieve geheugen voortleven. De vliegactiviteiten op Tegel werden in 2020 stopgezet. 130 jaar na Lilienthals dood heeft de hoofdstadregio met de BER een centrale verkeersluchthaven.
