Koffie drinken in een rustige, groene oase – moet je daarvoor eerst een eindje uit Berlijn? Integendeel. Van begroeide binnenplaatsen tot verborgen moestuinen: midden in de hoofdstad vind je verrassend rustige toevluchtsoorden. Je hoeft tenslotte niet altijd omringd te zijn door het lawaai van de grote stad als je gewoon even wilt ontspannen. Een bijzonder voorbeeld is het ZEIT Café, dat gevestigd is in een voormalig Shell-tankstation uit de jaren 50 in Berlijn-Schöneberg.
Het café wordt gerund door de ZEIT-uitgeversgroep. Het is echter maar een onderdeel van een groter kunst- en cultuurcentrum aan de Bülowstraße, dat bekendstaat onder de naam „Die Tankstelle“. Het concept combineert café, literatuur, kunst, architectuur en een tuin. Bezoekers kunnen hier genieten van koffie en gebak, rondneuzen in tijdschriften en boeken, twee galeries bezoeken of zich terugtrekken in de groene binnenplaats om te lezen. Zo is van een plek waar vroeger auto’s werden getankt een kleine creatieve oase voor kunst- en koffieliefhebbers ontstaan.
De ongewone tankstation-look is geen achteraf aangebrachte enscenering. Het gebouw werd in de jaren vijftig gebouwd als Shell-tankstation . Vooral het ver uitkragende en gebogen dak herinnert tot op de dag van vandaag aan zijn oorspronkelijke functie. Het tankstation werd in 1986 gesloten en stond daarna zo’n twee decennia grotendeels leeg. In 2005 kocht galeriehouder en kunstverzamelaar Juerg Judin het terrein. Daarna begon de transformatie van de voormalige verkeerslocatie tot een kunst- en cultuurlocatie. De historische tankstationarchitectuur werd daarbij bewust behouden en gerestaureerd. Tegenwoordig kun je er zelfs koffie drinken op de plek waar vroeger auto’s onder het dak bij de pompen stonden.
Ook architectonisch is de plek opmerkelijk. In plaats van het oude tankstation af te breken, zijn de karakteristieke elementen ervan geïntegreerd in het nieuwe gebruiksconcept en aangevuld met hedendaagse architectuur. De verbouwing is bekroond met de Architectuurprijs Berlijn. Historische tankstationarchitectuur ontmoet vandaag de dag moderne glasvlakken, galerieruimtes en een begroeide buitenruimte. Juist het zichtbare contrast tussen het verleden en het nieuwe gebruik bepaalt het karakter van de plek.
Een van de grootste verrassingen vind je achter het gebouw. Vanaf de drukke Bülowstraße kun je je nauwelijks voorstellen dat er achter het voormalige tankstation een rustige en groene binnenplaats schuilgaat. Daar groeien onder andere dennen en bamboe. Daarnaast is er een vijver met karpers, of beter gezegd koikarpers. Daardoor lijkt het terrein nu op sommige plekken meer op een kleine, verborgen tuin dan op een voormalig tankstation midden in Berlijn. Juist die tegenstelling maakt deze plek zo bijzonder: aan de ene kant een drukke Berlijnse straat, aan de andere kant een afgeschermde tuin waar je met koffie en wat leesvoer tussen de planten en koikarpers kunt zitten.
Het voormalige tankstation werd al vóór de opening van het ZEIT Café voor culturele doeleinden gebruikt. In 2022 opende hier Das Kleine Grosz Museum, gewijd aan de Berlijnse schilder, graficus en karikaturist George Grosz. Het museum bleef ongeveer tweeënhalf jaar op deze plek en sloot daar in november 2024 zijn deuren. Daarna werd het terrein weer klaargemaakt voor een nieuwe bestemming. De ontwikkeling van het terrein is dus best bijzonder: het Shell-tankstation werd eerst een kunstlocatie, daarna een museum en uiteindelijk een cultuurcomplex met galeries en het ZEIT Café.
