Berlijn zit vol met traditionele winkels en plekken die tot op de dag van vandaag herinneren aan het verleden van de hoofdstad. Onlangs keerde de bekende delicatessenketen Lindner na zo’n 20 jaar terug naar zijn oorspronkelijke naam „Butter Lindner“. Maar ook de geschiedenis van de Berlijnse winkelcentra gaat ver terug: in 1961 opende midden in de Koude Oorlog het eerste winkelcentrum van Duitsland naar Amerikaans voorbeeld. Het moest niet alleen het winkelgedrag radicaal veranderen, maar ook een symbool worden van de westerse levensstijl.
Slechts enkele weken na de bouw van de Berlijnse Muur opende op 26 oktober 1961 in Berlijn-Siemensstadt een winkelcentrum dat de Duitse consumptiecultuur blijvend zou beïnvloeden. Het huidige Kaufmitte Siemensstadt, destijds bekend als Kaufzentrum Siemensstadt, geldt als het eerste Duitse winkelcentrum naar Amerikaans voorbeeld. Ongeveer 30 winkels op zo’n 7.500 vierkante meter boden de Berlijners een winkelervaring die voor die tijd buitengewoon modern was.
Terwijl mensen in Duitsland hun boodschappen tot dan toe vooral in losse winkels, warenhuizen of traditionele winkelstraten deden, bracht het nieuwe centrum allerlei winkels op één plek samen. Het complex werd ontworpen door architect Helmut von Lülsdorff, die zich naast Amerikaanse voorbeelden ook liet inspireren door winkelcentra in Rotterdam en Stockholm. Na een bouwtijd van slechts zeven maanden en een investering van zo’n vijf miljoen D-Mark opende het winkelcentrum zijn deuren.
Vooral de moderne architectuur was indrukwekkend. Vier winkelstraten, een etalagefront van in totaal 550 meter lang en overdekte passages zorgden ervoor dat je bij bijna elk weertype lekker kon winkelen. De gelijkvloerse indeling maakte de toegang makkelijker, terwijl aparte voetgangerszones en parkeerplaatsen pasten bij het toen nieuwe concept van een autovriendelijk winkelcentrum.
Ook binnen wachtten de bezoekers tal van vernieuwingen. Twee supermarkten boden zelfbediening aan, en bij de kassa’s maakten moderne lopende banden het afrekenen makkelijker. In totaal konden klanten, afhankelijk van historische bronnen, kiezen uit 26 tot 30 winkels. Een Berlijnse krant noemde het complex destijds zelfs een „paradijs voor huisvrouwen“.
De opening viel in een politiek gespannen tijd. Pas op 13 augustus 1961 was de Berlijnse Muur opgetrokken. Terwijl West-Berlijn steeds meer geïsoleerd raakte, belichaamde het winkelcentrum de economische vooruitgang en de westerse consumptiecultuur. Achter de realisatie zat ondernemer Karlheinz Pepper, die later ook betrokken was bij de bouw van het beroemde Europa-Center. In de decennia daarna werd het complex meerdere keren uitgebreid en gemoderniseerd.
65 jaar later bestaat het Kaufmitte Siemensstadt nog steeds. Het winkelcentrum aan de Siemensdamm 44 herbergt tegenwoordig onder andere een supermarkt, een drogisterij, een apotheek en horecagelegenheden. Zo is een stukje Berlijnse consumptiegeschiedenis tot op de dag van vandaag onderdeel gebleven van het dagelijks leven in Spandau.
