100 jaar geleden strekten honderden figuranten hun trillende handen uit naar een fictieve verlosser. Het zouden dezelfde mensen zijn die zeven jaar later hun handen uitstrekten naar een nieuwe, verschrikkelijke verlosser en daarmee het donkerste hoofdstuk uit de Duitse geschiedenis inluidden.
En zo was ‘Metropolis’ voorbestemd om te worden geïnterpreteerd in de context van zijn ontstaan in het Weimar-tijdperk – een land dat op het punt stond ten onder te gaan. Maar het meesterwerk van Fritz Lang heeft ons ook vandaag de dag nog veel te vertellen: de film, die in 1926 werd opgenomen, speelt zich namelijk af in het jaar 2026.
Laten we duseens goedkijken naar‘Metropolis’ van Fritz Lang en zien wat de film ons vandaag de dag vrijwillig en onvrijwillig te vertellen heeft. (Ga trouwens ook eens langs bij de Babylon-bioscoop in Berlijn, waar de film met live-orkest wordt vertoond!)
Fritz Langs toekomstvisie: Metropolis (1927)
Sinds hij in 1924 de skyline van New York had gezien , was regisseur Fritz Lang geobsedeerd door het beeld van een verticaal verdeelde samenleving. Boven de elite in hun wolkenkrabbers; onder de oppervlakte de massa van de arbeiders. Hij combineerde dit met de bijbelse visie van het schilderij ‘De bouw van de toren van Babel’ van Bruegel ( zie afbeelding hierboven).
Net als New York en Berlijn slokt de stad Metropolis haar inwoners op. De arbeiders zijn eenzaam, vervreemd en gereduceerd tot louter een functie. Een ellendige situatie die onvermijdelijk in een strijd moet uitmonden .
Hoe kun je een onvermijdelijk conflict de baas blijven?
Om de smeulende opstand te onderdrukken, laat de heerser van Metropolis een machinemens maken. Deze wordt (in plaats van door een tovenaar met magie) door een uitvinder met technologie gecreëerd. Scenarioschrijfster Thea von Harbou paste gangbare literaire motieven aan om een modern verhaal te schrijven in de stijl van een epische volkssage.
Het gevaar van deze robot zit niet in zijn fysieke kracht, maar in het feit dat hij de perfecte kopie is van de arbeidersleidster Maria. Hij is een AI-deepfake die haar menselijke wezen nabootst, doelbewust desinformatie verspreidt, de massa in een hysterische echokamer drijft en hen naar collectieve, blinde zelfvernietiging leidt.
Langs gigantische productie van 5 miljoen mark
De opnames duurden maar liefst 17 maanden, veel langer dan gepland. Er werden zo’n 36.000 figuranten ingezet. Vanwege de enorme decors en speciale effecten moesten er speciale studio’s worden gebouwd. Daarvoor werd een enorme hoeveelheid filmmateriaal verbruikt: meer dan 600.000 meter negatiefilm.
Toen de film na de première in 1927 flopte in de bioscoop, raakte de UfA in financiële moeilijkheden en ging bijna failliet. Men vond hem te lang, te pathetisch en had kritiek op de kitscherige moraal aan het einde:„Het hart moet de schakel zijn tussen hoofd en handen“– de film verwees daarmee naar de verhouding tussen fabriekseigenaren en arbeiders.
In de jaren ’20 geloofden sommige mensen (geheel in de geest van Nietzsche) dat de oude wereld ten onder moest gaan, zodat er een „nieuwe mens“ kon ontstaan. Deze zou geleid moeten worden door empathie, liefde, geest en menselijkheid.
Dit is Metropolis 2026
In de film is de ‘Nieuwe Mens’ weliswaar niet de robot, maar – verrassing, verrassing – een mens. Maar niet de radicale arbeidster Maria, nee, de zoon van de heerser, die optreedt als bemiddelaar tussen de arbeiders en de bovenklasse . Je verheft de antidemocratische vertegenwoordiger tot de nieuwe onderdrukker in schaapskleren.
Tegenwoordig wordt ons in de vorm van superheldenfilms de redding van de mensheid verkocht door antidemocratische figuren . In die zin bieden de onbegripvolle zonen van het kapitaal zich gewillig aan om al onze problemen met technologie op te lossen.
Thea von Harbou en Fritz Lang zouden gelijk krijgen: AI-systemen dringen door in ons collectieve denken en synthetische media geven vorm aan onze realiteit. En miljardairs profileren zich als bemiddelaars tussen het volk en het heersende systeem. Alleen is dat nou net geen happy end!
