Wie zegt dat moderne kunst op moderne plekken gepresenteerd moet worden? Hedendaagse kunst wordt toch veel spannender als de omgeving zelf geschiedenis ademt en er daardoor een fascinerend contrast ontstaat tussen verleden en heden . In de hoofdstad zijn er altijd spannende tentoonstellingen te zien, zoals nu de nieuwe Chanel Commission in het Hamburger Bahnhof, die moderne perspectieven in historische ruimtes in scène zet. Een van de meest bijzondere locaties van de stad blijft echter de Teufelsberg. Wat vandaag de dag lijkt op de set van een dystopische sciencefictionfilm, was ooit een strikt geheim afluisterstation van de VS tijdens de Koude Oorlog.
Wat vooral verbazingwekkend is aan deze plek, is dat de hele berg niet op natuurlijke wijze is ontstaan. De Teufelsberg werd na de Tweede Wereldoorlog opgebouwd uit zo’n 26 miljoen kubieke meter puin van de verwoeste hoofdstad en groeide daardoor uit tot een van de hoogste punten van West-Berlijn. Onder de enorme puinhopen bevindt zich tot op de dag van vandaag een nooit voltooide nationaalsocialistische militaire hogeschool, die oorspronkelijk door Albert Speer was ontworpen. Het enorme complex kon na de oorlog niet volledig worden opgeblazen, waardoor het uiteindelijk onder het puin werd begraven.
In de jaren zestig bouwden de VS samen met de NSA en Britse inlichtingendiensten op de top van de Teufelsberg een streng afgeschermd afluisterstation. Door de hoge ligging werd de locatie als strategisch perfect beschouwd om radio- en militaire signalen uit de DDR en delen van de Sovjet-Unie te monitoren. Tijdens de Koude Oorlog groeide de basis daardoor uit tot een van de belangrijkste westerse spionagestations van Europa.
Bijzonder opvallend zijn tot op de dag van vandaag de enorme witte radarkoepels, de zogenaamde radomes. Ze beschermden destijds uiterst gevoelige antennes tegen weersinvloeden, elektromagnetische straling en nieuwsgierige blikken. Decennialang bleef het geheim welke activiteiten er daadwerkelijk achter de futuristische koepels plaatsvonden. Veel Berlijners konden de witte constructies weliswaar al van ver zien, maar wisten nooit precies welke rol de plek speelde binnen het wereldwijde surveillancenetwerk.
Na het einde van de Koude Oorlog werd het station verlaten en raakte het jarenlang in verval. Wat overbleef waren vernielde controlekamers, lege hallen, verlaten trappenhuizen en door de wind gevulde koepels met sterke echo-effecten. Juist deze mix van futuristische architectuur, verval en mysterieuze geschiedenis maakte de Teufelsberg internationaal bekend.
Tegenwoordig is de Teufelsberg echter volledig veranderd. De voormalige militaire basis geldt inmiddels als een van de grootste streetartgalerijen van Europa en is uitgegroeid tot een creatieve hotspot voor kunstenaars uit de hele wereld. Over het hele terrein zijn monumentale muurschilderingen, politieke graffiti, stedelijke installaties en kleurrijke kunstwerken te zien. Juist het contrast tussen de vroegere bewakingstechnologie en de huidige creatieve vrijheid maakt deze plek zo bijzonder.
Bovendien trekt de Teufelsberg elk jaar duizenden bezoekers vanwege het uitzicht. Vanaf de bovenste platforms reikt het uitzicht ver over het Grunewald tot aan de Berlijnse televisietoren. Tegelijkertijd creëren de enorme koepels, de vervallen architectuur en de volledig met kunst bedekte gevels een sfeer die je in Europa maar zelden tegenkomt.
