Kastelen zijn vaak sprookjesachtige plekken. Ze nemen ons mee naar historische tijden, toen de wereld nog door koningen werd geregeerd en de techno-scene van Berlijn nog ver weg was. Om je fantasie te prikkelen, is een uitstapje naar de mooiste burchten en kastelen in Brandenburg zeker de moeite waard .Schloss Neuhardenberg is veel meer dan alleen een chique herenhuis. Het is een Pruisisch kunstwerk en tegelijkertijd een historische plek van verzet.
Van barokke praal naar een plek van verzet tegen de nazi’s
Foto: Shutterstock
Het kleine plaatsje ongeveer 70 kilometer ten oosten van Berlijn heette oorspronkelijk Quilitz. Na een verwoestende brand in 1801 werd het dorp bijna helemaal opnieuw ontworpen – daarom zien de straten er vandaag de dag zo symmetrisch en strak geordend uit. De huidige naam kreeg het als het ware als koninklijk geschenk: in 1814 schonk Frederik Willem III het landgoed aan zijn staatskanselier Karl August Fürst von Hardenberg als dank voor zijn verdiensten bij de Pruisische hervormingen. En met de benoeming tot vorst werd de plaats zonder meer omgedoopt tot Neuhardenberg.
Hardenberg liet het oude kasteel vanaf 1820 verbouwen tot een representatief landhuis. Hij wilde geen opzichtig barokpaleis meer, maar een gebouw dat redelijkheid, elegantie en Pruisische zakelijkheid uitstraalde.
Ook in latere jaren bleef Schloss Neuhardenberg een belangrijk symbool van de geschiedenis. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was het eenplek van verzet: het kasteel werd een ontmoetingsplaats voor de samenzweerders van 20 juli 1944. Carl-Hans Graf von Hardenberg was een afstammeling van de staatskanselier en een uitgesproken criticus van Hitler. Hij gebruikte de afgelegen ligging van het kasteel om het verzet te organiseren en was medeplichtig aan de beroemde, mislukte aanslag van Stauffenberg. Toen die mislukte, sloeg de Gestapo toe: de hele familie werd onteigend en de graaf werd naar concentratiekamp Sachsenhausen gebracht.
Het geheim van de Schinkel-kerk
Foto: Shutterstock
Tegenwoordig wordt het kasteel beheerd door de stichting Schloss Neuhardenberg en is het een plek voor zowel hoge cultuur als ontspanning. Er zijn regelmatig lezingen met bekende acteurs, concerten en politieke debatten. Er is een permanente tentoonstelling over de geschiedenis van de familie von Hardenberg en er zijn wisselende kunsttentoonstellingen. Het is de moeite waard om even naar de evenementenkalender te kijken.
Een bezoek aan deSchinkelkerk is echt een must: het is een van de belangrijkste gebouwen van het Duitse classicisme en is ontworpen door de beroemde architect Karl Friedrich Schinkel. In tegenstelling tot een gewone kerk heeft deze geen puntige kerktoren, maar een massieve, vierkante toren met een plat dak. Dat was toen zo modern en ongebruikelijk dat de dorpsbewoners het spottend de “tabaksdoos” noemden. Ook van binnen is de kerk een hoogtepunt: het plafond is ontworpen als een sterrenhemel en was oorspronkelijk bedoeld als decor voor de opera “Die Zauberflöte”.
En trouwens: in de achterwand van het altaar is een capsule ingemetseld. Daarin zit het echte hart van staatssecretaris Karl August von Hardenberg. De rest van zijn lichaam ligt in een mausoleum in het park van het kasteel. Deze scheiding van hart en lichaam was een oude traditie bij hoge edelen – vandaag de dag lijkt het bijna uit een griezelroman te komen.
