De hemelschijf van Nebra geldt als een van de belangrijkste culturele schatten ter wereld. Het is de oudste afbeelding ter wereld van de hemel en astronomische verschijnselen – en de vondst was een echte sensatie. Maar anders dan je misschien zou denken, werd de 32 centimeter grote bronzen schijf niet ontdekt door archeologen, maar door grafrovers met metaaldetectoren. In plaats van te worden gemeld zoals de wet voorschrijft, belandde de vondst eerst op de zwarte markt. Klinkt als een misdaadroman, toch?
De hemelschijf van Nebra, een echte archeologische thriller
Na de illegale opgraving in 1999 werd de hemelschijf door de vinders op de zwarte markt verkocht. Zo kwam ze in handen van een helinghandelaar uit Keulen, die haar aanbood aan de Berlijnse museumdirecteur Wilfried Menghin. Die zag meteen hoe belangrijk ze was, maar weigerde de illegale aankoop en waarschuwde de toenmalige staatsarcheoloog in Halle. Want de hele vondst (waaronder de schijf, zwaarden, bijlen en armringen) wees op een vindplaats in Saksen-Anhalt.
De schijf wisselde ondertussen opnieuw van eigenaar en kwam terecht bij een stel uit Kaarst. Om hem veilig te stellen, bedacht de regionale archeoloog Harald Meller samen met de politie een slim plan. Als zogenaamde vertegenwoordiger van een rijke mecenas bood hij de handelaars 700.000 euro voor de hemelschijf.
Tijdens de nep-overdracht in 2002 in Bazel sloeg de politie uiteindelijk toe. De hemelschijf werd in beslag genomen en kwam zo eindelijk in wetenschappelijke handen terecht.
Tegenwoordig is het origineel te zien in het Landesmuseum für Vorgeschichte in Halle. Een getrouwe kopie staat op zo’n 3 km van de vindplaats, in het bezoekerscentrum Arche Nebra, dat in 2007 werd geopend .
In 2013 werd de hemelschijf trouwens opgenomen in het UNESCO-Werelderfgoed voor documenten.
Van vindplaats of plaats delict tot toeristische trekpleister
De Ark van Nebra herbergt niet alleen een kopie van de hemelschijf, maar ook een hypermodern planetarium dat de astronomische geheimen van de schijf ontrafelt. Het spectaculaire misdaadverhaal van de ontdekking wordt daar bovendien verteld in een humoristisch vormgegeven poppentheater.
Op weg naar de vindplaats zelf, op de Mittelberg, wacht je zeker niet zomaar een simpele open plek in het bos. Sinds 2007 zijn er hier diverse attracties die de geschiedenis en astronomie rond de hemelschijf van Nebra tastbaar maken: de hemelspiegel, ook wel ‘hemel oog’ genoemd, is een gepolijste roestvrijstalen schijf in de grond. Deze markeert de exacte opgravingsplaats van de schat uit de bronstijd en weerspiegelt tegelijkertijd de hemel.
Vlak ernaast torent een 30 meter hoge uitkijktoren hoog boven je uit, vanaf de top waarvan je bij helder weer zelfs tot aan het Kyffhäusergebergte kunt kijken. De toren is uitgelijnd als een reusachtige zonnewijzer en via een spleet in de toren heb je uitzicht op de Brocken in de Harz – precies daar waar de zon tijdens de zomerzonnewende ondergaat. In de grond verzonken betonnen stroken wijzen de weg naar andere zichtassen, terwijl gemarkeerde vondstschijven je uitnodigen voor een kleine schattenjacht. Gereconstrueerde ringwallen geven deze historische plek ten slotte een bijna mystieke sfeer.
Vanuit Berlijn bereik je de belangrijke plaats Nebra heel makkelijk.
Met de auto rijd je over de A9 richting Leipzig/München, wissel je bij het knooppunt Rippachtal over naar de A38 richting Göttingen/Kassel en verlaat je deze bij Querfurt om de B180 richting Nebra/Wangen te volgen.
Als je met de trein wilt reizen, neem je het beste de ICE/IC naar Halle (Saale) Hbf. Daar stap je over op de Abellio-regionale trein (RB 77) richting Naumburg/Wangener Unstruttal en loop je het laatste stukje te voet (ca. 10-15 minuten).
